سوئیس

بسیار سفر تا پخته شود خامی

یک هنرمند خصوصا یک معمار و شهرساز باید سفرها کرده باشد و در هر سفر تجربه ها! تا بتواند ارائه قوی داشته باشد  اما امروزه با توجه به مشکلات سیاسی اقتصادی برای خیلی از افراد سفر هزینه و مشکلاتی دارد که شرایط را برایشان سخت کرده کرده است اما همانطور که میدانیم اهل دانش در مقابل این مشکلات سر خم نمیکند و از حداقل امکانات استفاده می کند تا بر علم خود بیافزاید.  یکی از راه ها به رسم چندین سال اخیر رجوع به اینترنت است که  مقالات و پژوهش های بسیاری را در خود جای داده است که مرکز هنری اجتماعی آمد در همین راستا اقدام به ایجاد بخش شهرشناسی و شهرگردی کرده است.که امروز به سوئیس و شهر های مهم آن می پردازیم:

 

سوئیس
سوئیس

کشوری با مردم با فرهنگ و  با ساعت های معروف!

کشور سوئیس یک جمهوری فدرال در اروپا است. موقعیت این کشور در بخش غربی مرکز اروپا است و به ترتیب از جنوب با ایتالیا، از غرب با فرانسه، از شمال با آلمان و از شرق با کشورهای اتریس و لیختن اشتاین همسایه است. این کشور شامل ۲۶ ایالت است.

کشور سوئیس محصور در خشکی از لحاظ جغرافیایی بین آلپ، فلات سوئیس و کوه های ‍‍‍‍‍زورا در محدوده ای ۴۱۲۸۵ کیلومترمربعی واقع شده است. گرچه بیشتر کشور توسط آلپ اشغال شده است، جمعیت کشور تقریباً ۸ میلیون نفر است که عمدتاً در فلات سوئیس متمرکز شده است. دو شهر بزرگ و اقتصادی این کشور زوریخ و زنو میباشد.

نقشه ها

نقشه اروپا
نقشه اروپا

 

نقشه سوئیس
نقشه سوئیس

تأسیس کشور سوئیس به اواخر قرون وسطی باز می گردد، که به یک سری موفقیت های نظامی بر اتریش و (بورگاندی) مرتبط است. این کشور یک تاریخچه بی طرفی نظامی دارد که به رفورم پروتستان باز می گردد و از ۱۸۱۵ این کشور در هیچ جنگ بین المللی شرکت نداشته است. این کشور سیاست خارجی دوستدار صلح را پیگیری می کند و سازمان ها و فعالیت های حامی صلح در سرتاسر جهان را حمایت می کند. علاوه بر زادگاه سازمان صلیب سرخ جهانی دومین سازمان معظم سازمان ملل هم در این کشور است. در سطح اروپا یک عضو سازمان تجارت آزاد اروپا (EFTA) است، اما عضو اتحادیه اروپا یا ناحیه اقتصادی اروپا نیست.

چهار ناحیه فرهنگی و زبانی شامل آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی و رمانش در کشور وجود دارد.. اکثریت جمعیت کشور به زبان آلمانی صحبت می‌کنند.

 

نام رسمی

نام رسمی این کشور، کنفدراسیون سوئیس (Confoederatio Helvetica) است که در سال ۱۲۹۲ تاسیس شده است؟ علاوه بر این، سوئیس در زبان آلمانی Schweiz، در ایتالیایی Svizzera، در فرانسه Suisse و در زبان رومانش Svizra نامیده می‌شود. در سال ۱۲۹۲، سوئیس اتحادیه‌ای از سه کانتون ( یکی از انواع تقسیمات کشوری در برخی از کشورها) اصلی بود که تحت حکومت هابسبورگ (Habsburg) قرار داشت و در سال ۱۸۱۵ آزاد شد.

 

پایتخت

پایتخت آن برن است و واحد پول رسمی آن فرانک سوئیس است. نزدیک به هفتاد درصد این سرزمین را کوه‌های سر‌ به فلک‌کشیده پوشانده که ۶۰ درصد این منطقه‌ی کوهستانی در کوهستان آلپ واقع است. سوئیس با مساحت ۴۱,۲۸۳ کیلومتر مربع، کشور کوچکی به شمار می‌رود و توسط پنج کشور فرانسه، آلمان، ایتالیا، اتریش و لیختن‌اشتاین احاطه شده است. پنج شهر مهم سوئیس عبارت اند از: بازل، ژنو، برن، لوزان و زوریخ. این کشور ۲۶ کانتون دارد. ۱۷ بخش آن به زبان آلمانی و اهالی ۴ کانتون غربی یعنی ژنو، نوشاتل (Neuchâtel)، ژورا (Jura) و کانتون وو (Vaud) به زبان فرانسوی صحبت می‌کنند. ایتالیایی نیز زبان چهار منطقه‌ی جنوبی در کانتون‌های گروبوندان (Graubünden) و تیچینو (Ticino) است و زبان رومانش (Romansh) که ریشه‌ی لاتین دارد تنها در گروبوندان شنیده می‌شود.

 

آب و هوا

آب و هوای سوئیس از منطقه‌ای به منطقه‌ی دیگر متفاوت است. آب و هوای غالب آن، معتدل به همراه تابستان‌های گرم و مرطوب و زمستان‌های سرد و برفی است. بلندترین یخچال کوهستان آلپ به طول ۱۴ مایل که میراث جهانی یونسکو نیز است، در سوئیس قرار دارد. مرتفع‌ترین ایستگاه قطار اروپا Jungfraujoch با ارتفاع ۱۱,۳۳۰ پا در این کشور قرار دارد.

 

اسکی

سوئیس  به عنوان یکی از بهترین استراحتگاه های اسکی در جهان شناخته خواهد شد. این درحالیست که  هزاران نفر از گردشگران، هر فصل از صدها کیلومتر pistes به این منطقه مهاجرت خواهند کرد. مکان های اسکی متعددی در هر منطقه زبانی وجود دارد.

باید بدانید که فصل زمستان در ماه نوامبر و پس از اولین بارش برف آغاز می شود که باز هم تا حد بسیاری بسته به درجه حرارت نیز خواهد داشت. ورزش اسکی در تابستان نیز وجود خواهد داشت، علاوه بر این امکان اقامت در مناطق کوهستانی بیش از ۳۰۰۰ متر وجود دارد اما هزینه ای گران تر را در بر خواهد داشت.

سازمان های مستقر

مقر اروپایی سازمان ملل متحد، سازمان تجارت جهانی، سازمان بهداشت جهانی، کمیساریای عالی حقوق بشر در سازمان ملل متحد، مجمع جهانی اقتصاد، سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ISO)، اتحادیه‌ی بین المللی فرودگاه‌ها و کتابخانه مجازی شبکه جهانی وب در ژنو قرار دارند.

 

امید به زندگی

بعد از سوئد، سوئیس، بالاترین سن امید به زندگی در اروپا را دارد. سوئیس دارای سابقه‌ی طولانی بی‌طرفی در مناسبات سیاسی و نظامی است. تنها کشوری است که به ازای هر کیلومتر مربع مساحت، بیشتر از یک کیلومتر مسیر پیاده‌روی دارد. به علاوه زیباترین و مشهورترین پیست اسکی جام جهانی داونهیل یا سرعت در کوه Lauberhorn واقع شده است. این کشور یکی از بهترین زمین‌های گلف کل اروپا را در اختیار دارد. بیشتر مردم سوئیس کاتولیک و پروتستان هستند. فوتبال، هاکی روی یخ و تنیس از ورزش‌های مورد توجه و علاقه‌ی مردم است. دو بازیکن مطرح تنیس راجر فدرر و مارتینا هینگیس از این کشور هستند.

 

دموکراسی مستقیم

سوئیس اولین کشوری است که دموکراسی مستقیم را که شامل دادخواست‌های عمومی و همه‌پرسی می‌شود، اجرا کرده است.

 

شکلات

نستله (Nestlé) ، بزرگ‌ترین تولیدکننده مواد غذایی و آشامیدنی جهان است که دفتر مرکزی آن در وو وه (Vevey) قرار دارد. اولین شکلات تخته‌ای جهان نیز در سال ۱۸۱۹ توسط François-Louis Cailler، همینجا تولید شد. مردم سوئیس، به طور متوسط سالانه در حدود ۲۲ پوند، شکلات می‌خورند. کشاورزی و باغ‌داری جایگاه خاصی در این کشور دارد.

سوئیس
سوئیس

شهرهای اصلی سوئیس

برن

برن جمعیتی حدود ۱۲۲،۱۷۸ (نیمی از اندازه از زوریخ) را در خود جای داده است. این درحالیست که افراد تازه وارد به سوئیس ممکن است در رابطه با اینکه برن پایتخت است با تعجب مواجه شوند. برن در نزدیکی مرز زبانی بین فرانسه و آلمان واقع شده است و این شهرستان ترکیبی از فلات از منطقه غرب با کوه شرقی خواهد بود. تمام تصمیم های مهم سیاسی این کشور در برن رخ می دهد. شهر برن در قرون وسطی و توسط یونسکو به عنوان مرکز شناخته شد. شهرستان برن در میراث جهانی فرهنگی به رسمیت شناخته شد؛ شهرستانی که هنوز هم در حفظ عناصر قرن ۱۲th پویا بوده است. این شهرستان همچنین یکی از طولانی ترین تفرجگاه ها برای خرید در اروپا را در خود جای داده است. ارتباطات حمل و نقل به دیگر شهرستان های سوئیس بسیار عالی خواهد بود چرا که متشکل از بزرگراه های مختلف، یک شبکه راه آهن گسترده و یک فرودگاه در نزدیکی خواهد بود.

 

زوریخ

زوریخ معمولا به عنوان قدرت اقتصادی سوئیس در نظر گرفته میشود. این شهرستان دومین شهرستان از جهت کیفیت زندگی است. با توجه به استانداردهای بالای آموزش، بهداشت و حمل و نقل این شهر به عنوان یکی از شهرهای برتر در نظر گرفته میشود. در نتیجه، باید بدانید که این شهر یک قسمت را به شرکت ها و خانواده  های محبوب برای زندگی / راه اندازی های جدید اختصاص داده است. هزینه زندگی در این شهر بالا می باشد و این امر به خصوص در مرکز شهرستان مشاهده میشود. تلاش های مقامات در خصوص گسترش شهرستان و ساخت حومه های جدید بسیار چشمگیر بوده است.

این شهرستان به ۱۲ منطقه متمایز تقسیم شده است که هر کدام شامل چهار منطقه میشود. مناظر اصلی شامل Kunsthaus، موزه کلاسیک مدرن هنر Bahnhofstrasse (شانزه لیزه زوریخ در نظر گرفته) و گروسمونستر و یک کلیسا ساخته شده در قرن ۹ نیز میشود.

 

ژنو

ژنو یکی از شهرستان های چند فرهنگه در سوئیساست. ژنو مقر بسیاری از سازمان های بین المللی از جمله سازمان ملل متحد، صلیب سرخ و سازمان بهداشت جهانی نیز می باشد. با توجه به تعداد کثیر دیپلمات ها و سیاستمداران عالی رتبه مشغول به کار در ژنو و همچنین عنوان تاریخ غنی و مناظر خیره کننده، هزینه زندگی در ژنو حتی بالاتر از زوریخ می باشد . علاوه بر سازمان های بین المللی، که به روی عموم باز است، از جاذبه های اصلی مواردی نظیر: منطقه بزرگ خرید، شهر قدیمی و دریاچه ژنو با چشمه معروف آن را در بر خواهد گرفت. حمل و نقل در شهرستان ژنو بسیار عالی می باشد، علاوه بر این وجود فرودگاه بزرگ بین المللی و قابلیت اتصال به سیستم های راه آهن و بزرگراه سوئیس و فرانسه از دیگر جاذبه های این شهرستان به حساب می آید. در ماه های زمستان، بسیاری از افراد از طریق ژنو به بهترین رشته کوه های آلپ برای اسکی کردن عزیمت کردند.

 

بازل

این شهرستان، واقع در شمال غربی سوئیس می باشد. ساکنان آن از موقعیت بزرگ جغرافیایی برای لذت بردن از این کشور ، فرانسه و آلمان برخوردارند.  شهرستان بازل با وجود اندازه کوچک یک مرکز فرهنگی بزرگ در اروپا می باشد. کوچک بودن، کوچه پس کوچه های پیچ در پیچ در شهر قدیمی، اتصال مناطق خرید، موزه ها و سایت های میراث از ویژگی های این شهر به حساب می آید. نمایش زیبا بر روی رودخانه راین را می توان در سراسر نقاط این شهرستان مشاهده کرد. رودخانه نقش مهمی در واردات و صادرات کالا ایفا میکند.

بازل تنها راه خروجی به اقیانوس برای سوئیس می باشد. همچنین صنایع سنگین در امتداد مرزهای بین المللی اصلی با فرانسه و آلمان در ارتباط اند. ارتباطات حمل و نقل با توجه به بندر، فرودگاه بین المللی و نزدیکی آن هر دو به زوریخ و برن راه دارند.

 

لوگانو

لوگانو یکی از جنوبی ترین شهرهای این کشور است و اغلب به عنوان پایتخت ایتالیایی زبان، سوئیس در نظر گرفته میشود. این شهرستان در تضاد کامل با شهرهای دیگر قرار  دارد. بارش شدید برف در فصل زمستان، وجود درجه حرارت بالا و با میانگین ۲۷ درجه سانتی گراد در تابستان موجب جذب بازدید کنندگان بسیاری از مناطق آلمانی زبان و فرانسه نیز شده است. با توجه به تابستان های مدیترانه ای، آب گیری یک منبع کلیدی درآمد برای Ticinese (ساکنان ایتالیایی سوئیس) به حساب می آید. نفوذ ایتالیایی ها در بخش معماری، مواد غذایی، رفتار و یا حتی رانندگی از دیگر ویژگی های مهم به حساب می آید.لوگانو تا میلان با قطار حدود یک ساعت می باشد.

 

مرکز آموزش رولکس سوئیس
مرکز آموزش رولکس سوئیس

 

معماری و شهرسازی

معماری

معماری سوئیس تحت تاثیر مسیرهای تجاری بزرگ خود قرار گرفت. رومی ها و بعد از آن ایتالیایی ها معماری شگفت انگیز و بومی خود را در سرتاسر آلپ ها به ارمغان آوردند. علاوه بر این، سرویس مزدور سوئیس عناصر معماری را از دیگر سرزمین ها به سوئیس منتقل کرد.

تمام سبک های اصلی از جمله روم، رومانسک، گوتیک، رنسانس، باروک، نئوکلاسیک، هنر نیو، معماری مدرن و پست مدرن در سراسر کشور به خوبی نشان داده شده است. تاسیس مدرن بین المللی معماری Congrès در La Sarraz، سوئیس و کار معماران مدرن سوئیس مانند لوکوربوزیه به گسترش معماری مدرن در سراسر جهان کمک کرد.

انزوا نسبی روستاها در کوه های آلپ، کوه های جورا و نیز زبان های مختلف باعث تنوع زیادی در سبک بومی شد. با توجه به سنت های متفاوتی، اقلیم و مصالح ساختمانی روستاها در هر منطقه کاملا متفاوت است. سبک کلبه سوئدی که در قرن نوزدهم محبوبیت داشت تنها یک نمونه از طرح های سنتی است.

امروزه به دلیل قوانین حفاظت تاریخی و گردشگری، بسیاری از جوامع بزرگ و کوچک، بسیاری از ساختمان های اصلی خود را حفظ کرده اند. از سال ۱۹۷۲ انجمن میراث سوئیایی جایزه وکر را برای تشویق جوامع به حفظ میراث معماری خود اختصاص داده است.

معماری باستانی

بعضی از قدیمی ترین ساختمان های شناخته شده در سوئیس، خانه های قرون و اعصار پیش از تاریخ بود که توسط فرهنگ های Pfyn, Horgen, Cortaillodو La Tène  ساخته شده اند بین ۴۰۰۰ تا ۵۰۰ سال قبل از میلاد. تعدادی از این ساختمان های اولیه در نزدیکی محل هایی که ویرانه ها کشف شده اند، دوباره احیا شده اند.

امروزه در سویس چندین سایت رومی بازسازی شده وجود دارد. بعضی از ویرانه های روستاهای رومی بعدها به خانه ها، کلیساها و دیوارهای شهر گنجانده شده است.

 

دوره ی قبل از رمانسک

این دوره از زمان ظهور پادشاهی Merovingian در حدود ۵۰۰ تا آغاز دوره ی رومیان قرن ۱۱ مورد توجه قرار گرفت. در طول قرن های اولیه این دوره، منطقه ای که تبدیل به سوئیس می شد، کم جمعیت بود و تقریبا هیچ یک از ساختمان ها از دوره ای بین ۵۰۰ تا اواخر قرن هشتم باقی نمانده بود.

معماری رومانسک

برخی از خصوصیات تعریف معماری رومانسک، دیوارهای جامد با چند پنجره کوچک، نیمه دایره ای، پنجره های زوج و رشته ستون های معماری مذهبی است که سالن های بزرگ را از راهرو جدا می کنند.

در قرن ۱۱ و ۱۲، معماری در سوئیس می تواند تقریبا به سه منطقه نفوذ، لومبارد ها (Lombards) در جنوب، بورگوندی (Burgundy) در غرب و آلمان (Germanic) در شمال و شرق تقسیم شود، هرچند که همپوشانی قابل توجهی وجود دارد.

معماری گوتیک

در سوئیس، بسیاری از کلیساها و صومعه های رومی بودند که در صندلی اسقف بودند و یا توسط اسقف ها حمایت می شدند. در مقابل، کلیساهای گوتیک اغلب در شهرهای رو به رشد به عنوان نماد ثروت و قدرت آنها ساخته شده است. دستورالعمل های تازه تاسیس شده برای کلیساهای مشابه، کلیساهای گوتیک، خانه های طاعون و بیمارستان ها را ساخته اند. در اواخر دوره گوتیک، تعدادی از کلیساهای صومعه گوتیک کوچک در سراسر کشور ساخته شده است.

آرت نوو

آرت نوو توسط طراحان از سراسر اروپا به سوئیس آورده شد. شهر صنعتی لاکهو-دی فوندس (La Chaux-de-Fonds)، مرکز آرت نوو است.

مدرن

در سال ۱۹۲۷ اولین کلیسای بتنی در سوئیس طراحی شد. در دهه ۱۹۲۰، هانس بنو برنولی، ساختمان مسکن Wasserhaus را ساخت. به دنبال مدل Deutscher Werkbund، در سال ۱۹۱۳ Schweizerischer Werkbund (SWB) در زوریخ تاسیس شد که به گسترش معماری مدرن به آلمانی سوئیس کمک کرد. علاوه بر این، یکی از اعضای بنیانگذار SWB، نقاش چارلز لیپنترنیر بود که به یورودون بازگشت و یک شرکت خواهر فرانسوی معروف به L’Œuvre (OEV) را تاسیس کرد. هر دو سازمان، همکاری نزدیک بین هنرمندان، معماران، طراحان و صنعت را تشویق می کردند، هرچند که در رویکرد خود به تولید انبوه و سنت گرایی متفاوت بودند. هر دو سازمان به انتشار نشریات ادامه دادند و طراحی را به قرن ۲۱ تغییر دادند، هر چند در سال ۲۰۰۳ OEV به SWB جذب شد و به بخش منطقه ای تبدیل شد.

 

ساختمان سوئیس ری نورمن فاستر

معماری ساختمان سوئیس ری-نورمن فاستر

شرکت سوئیس ری، یکی از مهم ترین شرکت های بیمه ی اتکایی در جهان است .ساختمان جدید، مرکز تجمع تمام کارکنان شرکت در لندن است. این برج که در سایت ساختمان پیشین بازار بورس بالتیک درقسمت سیتی لندن قرارگرفته، شامل ۴۱ طبقه و۷۶۴۰۰ متر مربع زیربنا مشتمل بر بخش اداری و فضاهای کار و یک مرکز خرید است که از تالار عمومی قابل دسترسی می باشد.

 

مرکز آموزش رولکس سوئیس

بنای مرکز آموزش رولکس (Rolex Learning Center) در دانشگاه پلی تکنیک فدرال (EPFL) در شهر لوزان سوئیس قرار دارد. این بنای زیبا با معماری عجیب در فوریه سال ۲۰۱۰ افتتاح شد.

این ساختمان با معماری خیره کننده توسط شرکت ژاپنی سانا و دو معمار ژاپنی به نام‌های کازویو سجیما و ریوئه نیشی زاوا طراحی و ساخته شد. این دو معمار با استفاده هنرمندانه از نور و شفافیت در ساختمان‌هایشان شهرت جهانی دارند.

از جمله ویژگی‌های منحصر به فرد این بنا، استفاده وسیع از بتن و شیشه و یک فضای سیال برای دانشجویان است.

در حالی که این بنا از نگاه بالا به شکل مستطیل کامل دیده می‌شود، منحنی‌ها و شیب‌های آن در فضای داخلی، تصویری کاملا ارگانیک به ساختمان می‌دهد.

این مجموعه شامل فضایی وسیع، سیال و منعطف است که سطحی به وسعت ۲۰ هزار متر مربع را پوشش می‌دهد. دید بالا و نمای هوایی این بنا تداعی کننده یک زمین گلف، تپه‌ها و فضای سبز چمنی آن است.

سطح مربع شکل و یکپارچه مجموعه در برخی قسمت‌ها به واسطه حیاط‌های مرکزی تمام شیشه‌ای دایره شکل، خالی شده و بخش‌های مختلف بنا دقیقا به واسطه همین حیاط‌ها با هم مرتبط شده‌اند.

مهمترین ویژگی این بنا، فرم شیبدار ملایم آن و نحوه بلند شدن آن از زمین است که دسترسی به فضاهای زیرین را ممکن می‌سازد.

 

موزه ملی سوئیس (Swiss National Museum)

«موزه ملی سوئیس» (Swiss National Museum) که به آن «لندسموزیُم» (Landesmuseum) هم می‌گویند یکی از مهم‌ترین موزه‌های هنر در مورد تاریخ فرهنگی اروپا است.

موزه‌ی ملی سوئیس در قلب زوریخ و در کنار ایستگاه قطار هاپ بانهوف (Hauptbahnhof) قرار دارد. بنای این موزه‌ی پربازدید از یک ساختمان تاریخی باشکوه و جناح جدید تشکیل شده است. ساختمان اصلی در سال ۱۸۹۸ میلادی به سبک تاریخ‌گرایی توسط «گوستاو گول» (Gustav Gull) و به شکل دژهای فرانسوی در دوره‌ی رنسانس ساخته شد. گوستاو گول نمای سبک‌های مختلف معماری را از اواخر قرون وسطی تا عصر مدرن با هم تلفیق کرد تا ترکیبی واحد از آن‌ها به وجود آورد. افزونه‌ی جدید ساختمان که معماران سوئیسی «کریست و گنتنبین» (Christ & Gantenbein) آن را طراحی و در سال ۲۰۱۶ بازگشایی کردند، به خوبی طراحی اصلی گوستاو گول را تکمیل نموده‌اند. در این جناح‌ها یک سالن نمایشگاهی بزرگ و پرکاربرد، کتابخانه‌ای مدرن و یک سالن اجتماعات برای رویدادهای عمومی نیز تعبیه شد.

 

ژنو
ژنو

شهرسازی و شهری‌شدن سوئیس

نقطه‌ی آغاز در تحلیلِ اشکالِ شهری‌شدنِ معاصر در سوئیس یک مشاهده‌ی اساسی است: این‌که شهرهای این کشور هنوز نسبتاً کوچک‌اند. کشور سوئیس دارای یک ساختار شهری با شهرهای کوچک و شهری‌شدن فوق‌العاده غیرمتمرکز است. در این کشور، حتی بزرگ‌ترین تجمعات به‌ندرت از مرز یک میلیون ساکن فراتر می‌رود. این نوع شهری­‌شدن، دو وضعیت اساسی مرتبط به هم را نشان می‌دهد: خودگردانی کمون‌های هلوتیایی   (سوئیسی) و سابقه‌ی طولانیِ صنعتی‌شدن غیرمتمرکز.

اگر ما تصویر کنونی سکونت‌گاه‌ها در سوئیس را بررسی کنیم، تنها یک واحد سرزمینی مشخص وجود دارد که ازلحاظ ساختاری دارای تأثیرات مهمی است: کمون

کمون
کمون

 

به‌طوری‌که در قیاس با آن مرزهای ملی و ایالتی بسیار کم‌رنگ شده‌اند. کل کشور به‌واسطه‌ی این شکل از فدرالیسم سوئیسی از ساختار سرزمینی سلولی و درهم‌تنیده تشکیل شده است. تقریباً همه‌ی کمون‌ها در سوئیس (حدود ۳ هزار مورد)، از دهکده‌های کوچک با چند ساکن گرفته تا کمون‌های شهری با چند صد هزار ساکن، همگی دارای حقوق مشابهی هستند و به‌صورت حیرت‌انگیزی از حاکمیتی [خودگردانِ] غیرقابل‌تصوری به‌ویژه در عرصه‌ی برنامه‌ریزی برخوردارند.

وضعیت اساسی دوم، صنعتی‌شدن غیرمتمرکز است. در کشور سوئیس همانند بسیاری دیگر از مناطق اروپای غربی، صنعتی‌شدن در حومه‌ی شهرها و نه شهرها شروع شد. نیروی کار و نیروی آبی به‌عنوان منابع انرژی به‌اندازه کافی وجود داشتند؛ از سوی دیگر نخبگان صاحب قدرت در شهرها از دیرباز صنعتی‌شدن در درون دیوارهای شهر را منع کرده بودند. حتی تا همین اواخرِ رژیمِ قدیم شهرها هنوز هم بسیار کوچک بودند و پراکنش آن‌ها در منطقه از یک الگوی درهم‌تنیده خبر می‌داد. در سال ۱۷۹۸ تنها ژنو بود که با حدود ۲۵۰۰۰ نفر جمعیت به‌اندازه‌ی قابل‌توجهی رسید. همه شهرهای دیگر جمعیتی کمتر از ۱۵ هزار نفر داشتند.

این واقعیت به‌خودی‌خود نه عجیب است و نه منحصربه‌فرد. شرایط مشابهی در آن زمان در بسیاری از مناطق حاکم بود. بااین‌حال آنچه غیرمعمولی است این ساختار غیرمتمرکز پس از انقلاب صنعتی و تأسیس دولت-ملت باقی ماند و هنوز هم در انتهای قرن بیستم از وجوه مشخصه‌ی سوئیس است.

 

شهری‌شدن غیرمتمرکز

رشد جمعیت به‌خوبی روند شهری‌شدن را در ۱۵۰ سال اخیر نشان می‌دهد. در این میان الگوهای تاریخی مختلف و متفاوت شهری‌شدن را می‌توان مشاهده کرد که باوضوحِ حیرت‌انگیزی با مراحل توسعه صنعتی همخوانی دارند. در ادامه به بازسازی و تحلیل فرآیند شهری‌شدنِ سوئیس می‌پردازیم. این بازسازی از دوره‌بندی‌ای استفاده می‌کند که به‌عنوان بخشی از رویکرد تنظیمی ایجادشده بود.

 

مدل توسعه لیبرالی

صنعتی‌شدن اولیه در سوئیس به شکل‌گیری سه منطقه‌ی صنعتی منجر شد: شمال شرقی سوئیس با صنعت نساجی خود که بعدها به صنعت ماشین و مرکز بانکداری زوریخ  بدل شد؛ شمال غربی سوئیس که در آن صنعت نساجی از خلالِ صنعت رنگرزی به صنایع شیمیایی و بعدها صنایع دارویی بدل گردید و رشته‌کوه ژورا  در جنوب شرق سوئیس که دارای صنعت ساعت‌سازی است.

ساختار شهری غیرمتمرکز تنها اندکی از طریق انقلاب صنعتی دچار دگرگونی شد. تقریباً در اواسط قرن نوزدهم، فرایند گسترده شهری‌شدن، سوئیس و سایر کشورها را تحت تأثیر قرار داد. مرزهای شهری (دیوارها و قلعه‌ها) نابود شدند و شهرها در حومه‌های باز گسترش یافتند. زوریخ، بازل و وینترهار به مراکز صنعتی مهمی بدل شدند. بااین‌حال در بسیاری از مناطق رشد صنعتی تابع الگوی غیرمتمرکز صنعتی شدن اولیه بود: مناطق صنعتی در ژورا و شرق سوئیس و نیز در والایس و مناطق مرکزی سوئیس همگی از شهر (تاون) های کوچک تشکیل می‌شدند. نخستین مراکز توریستی در بخش‌هایی از آلپ شکل گرفتند که به‌راحتی قابل دسترسی بودند. همزمان، مهاجرت جمعی از بخش‌های وسیعی از روستاهای سوئیس به‌ویژه از آلپ مرکزی و نوار پهن فلات سوئیس (شامل تقریباً همه مناطق روستایی در کانتون‌های آرگو  و لوسرن) رخ داد. مرحله‌ی بین سال‌های ۱۸۵۰ و ۱۸۹۰ نشان‌دهنده‌ی الگوی نوعی غیرمتمرکز شهری‌شدن بود. چند شهر صنعتی بزرگ‌تر در این چشم‌انداز صنعتی شکل گرفت اما در قیاس با شهرهای واقع در اکثر قسمت‌های دیگر اروپا بسیار کوچک بودند.

 

مدل توسعه‌ی تیلوریستی

بین سال‌های ۱۸۹۰ و ۱۹۳۰ در طول مرحله‌ی تیلوریستی توسعه، فرم غیرمتمرکز شهری‌شدن برجسته شد. ویژگی بارز این مرحله، گذار به یک مدل صنعتی‌شدن شدید و فن‌آوری‌محور بود. در سوئیس صنایع ماشینی و ساعت و نیز صنعت مواد شیمیایی به‌تدریج جای صنعت نساجی را گرفتند. بااین‌حال رشد صنعتی در طول این مرحله هم چنان به سمت حالت غیرمتمرکز پیش رفت. در شرق سوئیس و در مسیر کوه‌پایه‌های جنوبی رشته‌کوه ژورا کمربندهای شهری صنعتی شکل گرفتند که در کمربند ممتدی از سنت گالن به بی یل  مدغم شد. چنین الگوی شهری‌شدن پراکنده‌ای هم‌چنین به ویژگی بارز ژورای شمالی، والایس و مرکز سوئیس بدل شد.

تنها چند شهر به شهرهای بزرگ تبدیل شدند. در این موارد رشد جمعیت بیش‌ازپیش حومه‌های اطراف را تحت تأثیر خود قرار داد. با ادغام شدن کمون‌های مجاور، شهرها رشد کردند اما آن‌ها هم‌چنان کوچک‌تر از شهرهای خارج از سوئیس بودند. تنها چهار شهر زوریخ، بازل، ژنو و برن در سال ۱۹۳۰ جمعیتی بیش از ۱۰۰۰۰۰ نفر داشتند. در چندین منطقه‌ی آلپ، به‌ویژه در مناطق کلوسترز داوس ، دره انگادین ، والایس جنوبی و مرکز سوئیس میزان توریسم افزایش یافت. حال دیگر مهاجرت صرفاً به نواحی کوچک‌تر در آلپ و چند منطقه‌ی صنعتی شده فلات سوئیس محدود شده بود و تنها مهاجرت قابل‌توجه در دره‌های حاشیه‌ی جنوبی آلپ قابل‌مشاهده بود؛ بنابراین تصویر کلی، الگوی یکدست و غیرمتمرکز شهری‌شدن است. در آستانه‌ی جنگ جهانی دوم تقریباً کل سوئیس که فاقد هرگونه حاشیه‌نشینی قابل‌توجه و البته هرگونه شهر واقعاً بزرگ بود، صنعتی شد.

 

مدل توسعه‌ی فوردیستی

پس از جنگ جهانی دوم، سوئیس همچون ملل صنعتی‌شده‌ی غربی یک مدل توسعه‌ی فوردیستی را اتخاذ کرد. این کشور مبنایی برای معجزه اقتصادی پایدار در دوره‌ی پس از جنگ شکل داد. مدل فوردیستی اساساً مبتنی بر ترکیب تولید انبوه با مصرف انبوه، توسعه دولت رفاه و افزایش مداخله دولت در توسعه اقتصادی (کینزیسم) بود. سوئیس نوع خاصی از فوردیسم را توسعه داد که با مدل کلاسیک از چند جنبه تفاوت داشت. فوردیسم سوئیسی تنها اندکی مبتنی بر تولید انبوه بود. صنعت سوئیس در عوض به طرزی فزاینده به سمت تخصصی کردن کالاهای سرمایه‌ای و مصرفی کاربر، با کیفیت و به لحاظ تکنولوژیکی پیشرفته حرکت کرد که توسط شرکت‌های کوچک و متوسط با تعداد زیادی کارگر ماهر تولید می‌شدند. این مسئله منجر به رشد صنعتی گسترده‌ای شد که در آن اکثر شرکت‌ها در مکان موجود خود گسترش یافتند.

ازاین‌رو ساختار صنعتی پایه و غیرمتمرکز سوئیس حتی در مرحله‌ی توسعه‌ی فوردیستی هم عمدتاً حفظ شد و شهری‌شدن نواری شکل در شرق سوئیس و در طول قسمت‌های جنوبی کوه‌های ژورا رشد بیشتری کرد. بااین‌حال هم‌زمان با فرآیند تمرکز فضایی شامل پنج شهر بزرگ زوریخ، بازل، ژنو، برن و لوزانو تبدیل آن‌ها به مراکز شهری و سایت‌های اختصاصی برای بخش خدماتی، این روند تکامل یافت. در اواسط دهه‌ی ۱۹۶۰ جمعیت اکثر شهرهای بزرگ به اوج خود رسیده بود و کمربندهای حومه‌ی شهر به‌طور فزاینده‌ای رشد یافتند. بااین‌حال کمون‌ها دیگر باهم ادغام نشدند و بنا بر جهت‌گیری فدرالیستی‌شان در مقابل تلاش‌های این‌چنینی با تمام توان مقاومت کردند. این مسئله منجر به [شکل‌گیری] فرآیند شهری‌شدن حومه شد که تجمعاتی را با الگوهای نوعی هم‌مرکز شکل داد.

تصویر کلی اینک نشان‌دهنده‌ی ویژگیِ شگفت‌انگیزی است که در بحث‌های مطرح‌شده در آن زمان مورد چشم‌پوشی قرار گرفت. این ویژگی شامل دو گرایش متمایز توسعه بود -رشد صنعتیِ گسترده و غیرمتمرکز و شکل‌گیری مراکز شهری- که با هم همپوشی یافتند و منجر به شکل‌گیری جوامع متمرکز پراکنده شدند. این ویژگی به‌ویژه در زوریخ و نیز در بازل، دریاچه ژنو و نواحی اطراف بون وجود داشت و مناطق رشد گسترش یافتند. در مقابل، نواحی وسیع و پیوسته غیرمهاجرتی در آلپ مرکزی و نیز سه ناحیه روستایی فلات سوئیس و نواحی پایین‌دست آلپ (شرق سوئیس، اطراف کوه ناپف ، بین فیبورگ  و لوزان) وجود داشت. امروزه این نواحی «زون‌های آرام»  کشور می‌باشند. علی‌رغم چنین رویه‌های متمرکزی، ساختار اساسی سرزمینی در سوئیس هم چنان برای بیش از یک قرن باقی ماند. در اواخر سال ۱۹۷۰، سوئیس هنوز به‌عنوان کشوری صنعتی با ساختار شهری غیرمتمرکزحفظ شد

 

یک سوئیس کاملاً شهری‌شده

در اوایل دهه‌ی ۱۹۷۰ الگوی غیرمتمرکز توسعه به‌تدریج دست‌خوش تغییر و تحولات بنیادینی شد. پیش‌تر اکثر مناطق شهری به‌صورت هم‌مرکز حول یک شهر هسته‌ای شکل گرفته بودند؛ اما از دهه‌ی ۱۹۷۰ به بعد، شهری‌شدن دربرگیرنده‌ی الگوهای چندمرکزی بسیار پیچیده و حتی اشکال جدید شهری‌شدن حاشیه‌ای بود.

در دهه‌ی ۱۹۷۰ مدل فوردیستی تقریباً در تمامی کشورهای صنعتی غرب دچار بحران شد و در طی دهه‌ی ۱۹۸۰، یک مدل پسافوردیستی یا لیبرال -پروداکتویسیتی جدید متبلور شد  که ممکن است با اهدافی هم‌چون انعطاف‌پذیری، مقررات زدایی و جهانی‌شدن مشخص شود. برخلاف مدل صلب و به‌شدت منظم فوردیستی ویژگی بارز مدل پسافوردیستی یا لیبرال پروداکتویسیتی جدید، سیالیت چشمگیر فرآیندهای تولید، بازارهای کار، سازمان‌دهی مالی، الگوهای مصرف و نیز حجم نسبتاً بالایی از ناهمگونی و ازهم‌گسیختگی اجتماعی-اقتصادی و فرهنگی است.

کشور سوئیس به‌شدت از این تغییرات ضربه خورد. با شروع بحران اقتصادی و آغاز جهانی‌شدن محدودیت‌های مدل توسعه‌ی سوئیسی در اوایل دهه‌ی هفتاد میلادی به‌شدت افزایش یافت و به بازسازی رادیکال چشم‌انداز صنعتی منجر شد. تقریباً همه‌ی بخش‌های صنعتی یک‌به‌یک با بحران عمیقی مواجه شدند و ابتدا این بحران دامن‌گیر صنعت نساجی در شرق سوئیس و سپس صنعت ساعت‌سازی در ژورا گردید. پس‌ازآن صنایع ماشینی و فلزی در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ دچار رکود شدند. هیچ کشور صنعتی غربی تاکنون چنین رکود اقتصادی شدیدی را تجربه نکرده بود و فقط تعداد انگشت‌شماری از آن‌ها توانستند به رشد اقتصادی ضعیف‌تری در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ برسند.

در این مرحله‌ی جدید توسعه‌ی لیبرال-پروداکتویستی بخش‌های مختلف اقتصاد راهبردهای مختلفی را دنبال کردند. درحالی‌که شرکت‌های صنعتی کوچک و متوسط حتی علی‌رغم اقدامات بازسازی-محور جدی موفقیت محدودی در حفظ رقابت‌پذیری بین‌المللی خود داشتند؛ چندین شرکت صنعتی بزرگ توانستند موقعیت ملی و بین‌المللی خود را با دنبال کردن راهبرد چند ملیت‌گرایی به‌صورت قابل‌توجهی ارتقا دهند. آن‌ها درصد بالایی از تولیدات خود در خارج از کشور را به‌جایی که هزینه‌ها کمتر بود، منتقل کردند و کارکردهای حیاتی و ماهرانه‌ی شرکت (مدیریت، بازاریابی، پژوهش و توسعه) را در سطحی ثابت حفظ کردند. صنعت بانکداری نیز توسعه یافت و به لطف مزیت خاص موقعیت خودِ سوئیس (بی‌طرفی، آرامش نیروی کار، سیاست‌های اقتصادی سازگار با کسب‌وکار، بانکداری محرمانه، ثبات اجتماعی و سیاسی و ارز قوی) توانست بیش از هر چیزی از رشد سیستم مالی جهانی منتفع شود.

این بازسازی اقتصادی موجب تغییرات بنیادین در اقتصاد سوئیسی شد و نهایتاً به شکل‌گیری یک مدل توسعه جدید منجر گردید. از یک‌سو مشاغل تخصصی صنعتی کمتری کاهش یافتند و یا به خارج از کشور منتقل شدند و از سوی دیگر اهمیت فعالیت‌های حیاتی اقتصادی و تعداد مشاغل با مهارت بالا هم افزایش یافت. به‌طوری‌که در سوئیس یک «اقتصاد هدکوارتری » تخصصی در سازمان‌دهی فرآیندهای تولید فراملیتی و کنترل چرخه‌ی سرمایه جهانی شکل گرفت

درنتیجه‌ی چنین توسعه‌ای مجموعه‌های تخصصی تولید منطقه‌ای اقتصاد هدکوارتر به‌تدریج در مناطق کلان‌شهری خاص شکل‌گرفته و همگرا شدند که ازجمله مهم‌ترین موارد می‌توان به سیستم مالی جهانی در زوریخ، خدمات تخصصی مالی در ژنو و صنایع شیمیایی و دارویی در بازل اشاره کرد. در مقابل، بخش‌های صنعتی دیگر مثل بخش‌های دارای فناوری پیشرفته همچنان به سمت تمرکززدایی حرکت کردند.

تجزیه‌وتحلیل الگوهای معاصر ارزش‌افزوده ناخالص و بهره‌وری نیروی کار، قطبیت آشکار در بخش‌های اصلی اقتصادی سوئیس را نشان می‌دهد. از یک‌سو خدمات مالی و صنایع دارویی/شیمیایی در سال ۱۹۸۸ بیش از ۲۰۰ هزار فرانک سوئیس به ازای هر شغل تولید داشتند که از سال ۱۹۸۰ افزایش بیش از ۲۵ درصدی بهره‌وری نیروی کار را نشان می‌دهد. از سوی دیگر کشاورزی، جنگلداری و توریسم توانسته‌اند بیش از ۴۰ هزار فرانک سوئیس ارزش‌افزوده درازای هر شغل کسب کنند و بهره‌وری نیروی کار در طول دو دهه‌ی گذشته واقعاً کاهش‌یافته است. سایر شعب اقتصادی در یک عرصه‌ی متوسط و محدود با ارزش‌افزوده حدود ۱۰۰ هزار فرانک سوئیس قرار دارند و تنها افزایشی اندک در بهره‌وری نیروی کار (حدود ۱۵ درصد) رخ‌داده است.

توزیع فضایی نابرابر این شعب منجر به تمرکز منطقه‌ای فعالیت‌های اقتصادی پویا، نوآورانه و با ارزش‌افزوده بالا شده است؛ فرآیندی که از اواسط دهه‌ی ۱۹۹۰ تشدید شده است. بازندگان این فرآیند فقط مناطق حاشیه‌ای نیستند بلکه به‌طورفزاینده‌ای مراکز کوچک و متوسط را هم شامل می‌شود  و در نتیجه، فاصله‌ی میان درآمدهای منطقه‌ای به تدریج افزایش پیدا می‌کند. در سال ۱۹۹۹ درآمدهای سرانه در کانتون‌ها که کاملاً یا تا حدی در کمربندهای مسافرتی مناطق کلان‌شهری (زوریخ، زوگ ، شویز ، گلاروس ، شاف هاوسن ، بازل و ژنو) قرار داشتند از رقمی بین ۵۰ تا ۸۰ هزار فرانک سوئیس در نوسان بود. نه‌تنها این رقم بالاتر از حد متوسط بود بلکه رشد بالای نامتناسبی را هم در طول دو دهه‌ی گذشته نشان می‌داد. در مقابل، درآمد سرانه در اکثر کانتون های دیگر حدود ۴۰ هزار فرانک بود که رشد متوسطی را نشان می‌داد. کانتون های والایس، ژورا و اوبوالدن  به لحاظ درآمد سرانه و رشد در انتهای این رتبه‌بندی قرار گرفته بودند.

 

چشم‌اندازهای شهری جدید

بازسازی بنیادین اقتصادی با تغییر و تحولات اساسی در روند شهری‌شدن همسو شد. الگوی شهری‌شدن که قبلاً به آن اشاره شد و دارای کمربندهای صنعتی غیرمتمرکز بود و از تجمعات در حال رشد با داشتن یک مرکز برخوردار بود، شروع به تجزیه کرد و الگوی متمایز و فوق‌العاده پیچیده شهری‌شدن ظهور کرد و چشم‌اندازهای شهری جدیدی را ایجاد کرد.

 

مناطق شهری چندمرکزی و شبکه‌ای نه‌تنها در مجاورت مراکز کلان‌شهری بلکه در اطراف شهرهای کوچک و متوسط شکل گرفتند. درحالی‌که بسیاری از شهرها پیشرفت‌های فرهنگی و اقتصادی جدیدی را تجربه می‌کردند، نواحی صنعتی و زیربنایی متروک/رهاشده به مکان‌های مطلوبی برای اقتصاد هدکوارتری و تخصص‌های شهری با درآمد بالا بدل شدند. درواقع توسعه‌ی هم‌زمانی رخ داد که در آن مرکزیت به سمت پراکندگی [مراکز] سوق پیدا کرد. در کمربندهای حومه‌ی شهر و مناطق واسطه‌ی شهری تعریف‌نشده، مراکز جدید به‌صورت پراکنده با زیرساخت گسترده، مراکز خرید و مکان‌های سرگرمی شکل گرفتند و در برخی موارد مشاغل فوق تخصصی به وجود آمد. این مناطق تحت تأثیر شکل جدیدی از پویایی شهری بوده که به‌صورت غیرمتمرکز و محدود به خود اداره می‌شود و تقریباً همه فعالیت‌های روزمره تحت کنترل آن است. در حواشی تجمعات بزرگ، چند شکل مختلف شهری‌شدن را هم می‌توان مشاهده کرد که نمی‌توان صرفاً با مفهوم روستا-شهری آن را توصیف کرد. منازل مجزا، امکانات مصرفی، کارگاه‌های صنعتی و کسب‌وکارهای خرد اطراف روستاها و شهرک‌ها در حال شکل گرفتن هستند و شبکه متراکمی از جابه‌جایی‌های پویایی را میان کمون‌ها خلق کرده‌اند.

 

نقشه‌های توسعه‌ی جمعیتی به‌طور دقیق این روابط پیچیده را نشان نمی‌دهد؛ زیرا آن‌ها صرفاً نشانگر مجموعه‌ی این رویه‌های گوناگون می‌باشند. بااین‌حال مهم این است که بیشترین میزان رشد جمعیت عمدتاً در کناره‌های تجمعات اصلی دیده می‌شود. به‌طورکلی فرآیند شهری‌شدن به طرزی فزاینده در حال از دست دادن حدفاصل‌های خود است و نیز غیرهدفمند و پراکنده است و کل سرزمین را پوشش می‌دهد. شهری‌شدنِ کامل سوئیس به واقعیت بدل شده است.

 

 

منابع:

وب سایت رویدادهای معماری

وب سایت فضا و دیالکتیک

Googel image

آرشیو مرکز هنری اجتماعی آمد

وب سایت کجارو

وب سایت آرل

وب سایت اصطهباناتی

Schemid , Christian(2014): the urbanization of switzerland, in Implosions/Explosions: Towards a Study of Planetary Urbanization, by Neil Brenner, Berlin, Jovis, pp. 268-275

 

گردآوری و پژوهش توسط بخش معماری و شهرسازی ،مرکز هنری اجتماعی آمـد

Amadgp.ir

لطفا درصورت کپی از مطلب  لینک مستقیم را ذکر نمایید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Rating*